بعضى « 1 » از مفسرين گفته‌اند : وجه اينكه بعد از نفى « الهاء تجارة » ، « الهاء بيع » را هم نفى كرده ، اين است كه سود و ربح معامله در بيع ، نقدى و چشمگير است ، ولى در تجارت دو هوا و مشكوك است ، بنا بر اين اگر تجارت از خدا بى خبرشان نكند ، لازمه اش اين نيست كه بيع هم از خدا بى خبرشان نكند ، چون ربح بيع نقدى است و در بى خبر كردن انسان از خدا مؤثرتر است ، لذا بعد از آنكه فرمود تجارت ايشان را از خدا بى خبر نمىكند ، فرمود بيع هم از خدا بى خبرشان نمىكند ، و به همين جهت كلمه « لا » را تكرار كرد ، تا نفى را بهتر يادآورى نمايد و مطلب را تاكيد كند ، و اين وجه وجه خوبى است . * ( « عَنْ ذِكْرِ اللَّه وَإِقامِ الصَّلاةِ وَإِيتاءِ الزَّكاةِ » ) * - كلمه « اقام » همان اقامه است كه تاى آن به منظور تخفيف حذف شده . و مراد از اقامه نماز و ايتاء زكات ، آوردن همه اعمال صالح است كه خداى تعالى بندگان را بدانها مامور كرده كه در زندگى دنيايشان انجام دهند . اقامه نماز وظايف عبوديت بنده را براى خداى سبحان ممثل مىكند ، و ايتاء زكات وظايف او را نسبت به خلق ممثل مىسازد ، چون نماز و زكات هر يك در باب خود ركنى هستند . و اينكه بين ذكر خدا و بين اقامه نماز و دادن زكات مقابله انداخته با در نظر گرفتن اينكه اين دو - و مخصوصا نماز - از مصاديق ذكر خدايند اين معنا را مىرساند كه مراد از * ( « ذِكْرِ اللَّه » ) * ذكر قلبى است ، كه مقابل فراموشى و غفلت از ياد خدا است ، و خلاصه مراد از آن ذكر علمى و مراد از نماز و زكات ذكر عملى است . پس مقابله مذكور اين معنا را مىرساند كه مراد از جمله * ( « عَنْ ذِكْرِ اللَّه وَإِقامِ الصَّلاةِ وَإِيتاءِ الزَّكاةِ » ) * اين است كه اهل اين خانه ها از ياد مستمرى خدا در دلهايشان و ذكر موقت به اعمالشان از نماز و زكات منصرف نشده و به هيچ چيز ديگرى نمىپردازند ، اينجا است كه خواننده درك مىكند كه تقابل بين تجارت و بيع و بين ذكر خدا و اقامه نماز و دادن زكات چقدر زيبا است ، چون اين تقابل اين معنا را مىرساند كه اهل اين خانه را ملهى مستمر و موقت از ياد مستمر و موقت باز نمىدارد ، ( دقت فرماييد ) . * ( « يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيه الْقُلُوبُ وَالأَبْصارُ » ) * - منظور از اين روز ، روز قيامت است . و مراد از « قلوب » و « ابصار » دلها و ديدگان عموم مردم - اعم از مؤمن و كافر - است ، براى اينكه اين دو كلمه در آيه شريفه به صيغه جمع ، و با الف و لام آمده كه افاده عموم مىكند . و اما علت تقلب قلوب و ابصار ، از آياتى كه در وصف روز قيامت آمده بر مىآيد كه

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 177 .